Khách hàng gởi tiền tiết kiệm tại Eximbank. Ảnh: H. Thúy

Tiếp tục phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ngày 23-4, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Văn Giàu đã trình dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ Luật Dân sự (BLDS) - phần liên quan đến lãi suất huy động, cho vay vốn của tổ chức tín dụng và một số quy định khác liên quan đến việc áp dụng lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) quy định.

Phản đối gay gắt

Theo quy định của BLDS, lãi suất vay do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 150% lãi suất cơ bản do NHNN công bố đối với các loại cho vay tương ứng. Thống đốc Nguyễn Văn Giàu giải thích, từ tháng 6-2002, theo chỉ đạo của Chính phủ, NHNN đã bãi bỏ quy định các tổ chức tín dụng phải ấn định lãi suất cho vay theo lãi suất cơ bản cộng biên độ. Từ đó, NHNN tiếp tục công bố lãi suất cơ bản nhưng chỉ mang ý nghĩa định hướng lãi suất thị trường và tham khảo khi các tổ chức tín dụng ấn định lãi suất huy động vốn và cho vay vốn.

Thời gian qua, lãi suất cơ bản thường ở mức thấp hơn khá nhiều so với lãi suất huy động vốn và lãi suất cho vay của các tổ chức tín dụng. Vì vậy, nếu áp dụng việc khống chế lãi suất cho vay tối đa bằng 150% lãi suất cơ bản là quá thấp, không phù hợp thực tế và dẫn đến nhiều hợp đồng cho vay vi phạm quy định này của BLDS.

Theo số liệu của NHNN, thực tế lãi suất cho vay phổ biến tại các ngân hàng thương mại Nhà nước ngắn hạn khoảng 14,6%/năm, trung và dài hạn khoảng 13,5-16,2%/năm. Còn tại các ngân hàng thương mại cổ phần, lãi suất các thời hạn tương ứng lên tới 18,42% và 21,85%. Theo các chuyên gia, đa phần các hợp đồng cho vay hiện nay của các ngân hàng nếu đưa ra tòa sẽ bị coi là vô hiệu vì đã vượt quá 150% so với lãi suất cơ bản hiện hành 8,75%/năm. Do đó, thay mặt Chính phủ, ông Giàu đề nghị nâng mức này lên 200%.

Cách nay chưa đầy một tháng, tại phiên họp trước của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, mức tối đa 300% đã bị phản đối gay gắt vì lý do NHNN đưa ra con số này mà không giải thích được dựa trên cơ sở nào. Tương tự, sáng 23-4, khi NHNN rút đề xuất xuống còn 200% ngay lập tức cũng đã bị phản đối gay gắt.

“NHNN chưa làm rõ được căn cứ để nâng trần lãi suất lên 200% của lãi suất cơ bản do NHNN công bố và những tác động của việc thay đổi trần lãi suất đối với giao dịch dân sự về vay, cho vay của người dân và tình hình kinh tế - xã hội của nước ta cũng như tính ổn định của quy định về lãi suất trong BLDS để tránh tình trạng phải sửa đổi nhiều lần” - Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Nguyễn Văn Thuận phản biện.

Ông Thuận khẳng định việc để xảy ra tình trạng nhiều hợp đồng tín dụng cho vay của tổ chức tín dụng có lãi suất vượt quá so với trần lãi suất quy định tại BLDS là do NHNN không thực hiện theo đúng quy định của Luật NHNN là “công bố lãi suất cơ bản để làm cơ sở cho các tổ chức tín dụng ấn định lãi suất kinh doanh”. Các tổ chức tín dụng cũng không quan tâm đến quy định của BLDS khi ấn định lãi suất kinh doanh.

Nguy cơ tranh chấp 50.000 tỉ đồng nợ quá hạn

Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính Ngân sách Phùng Quốc Hiển đặt vấn đề: “Điều chỉnh lãi suất cơ bản vì lý do gì? Phải chăng quy định trần lãi suất 150% đã lạc hậu? Trong điều kiện nền kinh tế đang rơi vào lạm phát nên mới giật mình và phải điều chỉnh. Còn nếu nền kinh tế đang bình thường có điều chỉnh không?”.

Ông Hiển yêu cầu khi điều chỉnh phải tính tác động tới sản xuất hay “giáng một đòn vào sản xuất”. Lãi suất cho vay cao khiến doanh nghiệp đình đốn, sẽ tác động ngược lại ngành ngân hàng. Ông Hiển cũng đặt câu hỏi tại sao không nâng lãi suất cơ bản lên mà lại phải tính chuyện thay đổi lãi suất tối đa? Thống đốc Nguyễn Văn Giàu phải phân trần: “Khi soạn thảo, cá nhân tôi hoàn toàn không đứng về phía ngân hàng”.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Vũ Viết Ngoạn phân tích một cách dung hòa hơn: Lãi suất cho vay có các kỳ hạn, đối tượng khách hàng khác nhau. Có khách hàng quản lý, sản xuất kinh doanh tốt thì cho vay với lãi suất thấp; ngược lại, khách hàng quản lý không tốt, kinh doanh có nhiều rủi ro thì phải chịu lãi suất cao hơn. Mức chênh lệch giữa khoản cho vay lãi suất thấp nhất và cao nhất lên tới 40%-50%.

Hiện nay, khi khách hàng không trả được nợ đúng hạn thì phải chịu lãi suất quá hạn là 150% so với lãi suất thông thường. Con số này cộng với trần lãi suất kinh doanh so với lãi suất cơ bản nữa thì tất nhiên sẽ vượt rất xa so với lãi suất cơ bản. “Hiện nay, toàn bộ số nợ quá hạn của các ngân hàng thương mại lên tới 50.000 tỉ đồng. Toàn bộ số nợ này đang vi phạm điều 476 BLDS, bất cứ khi nào có tranh chấp, hợp đồng cho vay đều vô hiệu” - ông Ngoạn cảnh báo.

Thái An